Η πρώιμη παρέμβαση αποτελεί ένα θεραπευτικό πρόγραμμα που απευθύνεται σε παιδιά βρεφικής ή νηπιακής ηλικίας με αναπτυξιακή καθυστέρηση. Στο πρόγραμμα αυτό συμμετέχουν διάφορες ειδικότητες, όπως φυσικοθεραπευτές, εργοθεραπευτές, ειδικοί παιδαγωγοί, λογοθεραπευτές ή ειδικοί γυμναστές. Ο μηχανισμός της υποστήριξης του παιδιού που διαμορφώνεται από το συγκεκριμένο πρόγραμμα μπορεί να ενεργοποιηθεί ήδη αμέσως μετά τη γέννησή του. Αρκεί να έχει προηγηθεί σχετική διάγνωση του εκάστοτε ιατρού πχ παιδονευρολόγου, παιδοψυχιάτρου, ή αναπτυξιολόγου κλπ.
Σκοπός είναι να βρεθούν οι τρόποι, οι τεχνικές και οι συνθήκες, οι οποίες θα βοηθήσουν ένα παιδί με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες ή αναπηρία να αναπτύξει στο μέγιστο τις ικανότητές του και να είναι από μικρή ηλικία λειτουργικό μέσα στην οικογένεια με στόχο τη λειτουργικότητα στο σχολείο και τα υπόλοιπα περιβάλλοντα.
Για να ξεκινήσει η πρώιμη παρέμβαση, χρειάζεται πρωτίστως η αξιολόγηση των δυνατοτήτων αλλά και των δυσκολιών που αντιμετωπίζει το παιδί, προκειμένου να επιλεχθεί ο κατάλληλος τρόπος παρέμβασης ή και θεραπείας. Σε κάποιες περιπτώσεις, η παρέμβαση που δέχεται ένα παιδί σε πρώιμη ηλικία μπορεί να το βοηθήσει να «κλείσει η ψαλίδα» μεταξύ του ίδιου και των άλλων παιδιών της ίδιας ηλικίας, να μπορέσει δηλαδή το παιδί με την ειδική εκπαιδευτική ανάγκη να «προλάβει» τους υπόλοιπους συμμαθητές του στο σχολείο, φτάνοντας μέσω της παρέμβασης/θεραπείας στα αναπτυξιακά ορόσημα του μέσου όρου της ηλικίας του. Πολύ σημαντικό στοιχείο της πρώιμης παρέμβασης, είναι η υποστήριξη και εκπαίδευση της οικογένειας. Η θεραπεία/παρέμβαση που χρησιμοποιείται στο παιδί πρέπει να γίνεται κατανοητή από τους γονείς, ώστε να μπορεί να εφαρμόζεται και στο σπίτι και όχι μόνο σε ειδικά διαμορφωμένα «θεραπευτικά» περιβάλλοντα. Η εμπλοκή των γονέων είναι απαραίτητη για την επιτυχία ενός προγράμματος πρώιμης παρέμβασης. Για αυτόν το λόγο η οικογένεια πρέπει να απαιτεί να ενημερώνεται και να εμπλέκεται ενεργά σε μια τέτοια θεραπευτική διαδικασία.
Τομείς ανάπτυξης που ενισχύονται σημαντικά με την πρώιμη παρέμβαση:
- Κινητική ανάπτυξη: η ικανότητα του παιδιού να κινείται, να παρατηρεί ήχους και οπτικά ερεθίσματα.
- Γλωσσική ανάπτυξη: η ικανότητα του παιδιού να αρθρώσει λόγο, να χρησιμοποιήσει σωστό λεξιλόγιο, να επικοινωνήσει.
- Κοινωνική και συναισθηματική ανάπτυξη: η ικανότητα του παιδιού να συμμετάσχει σε ομαδικά παιχνίδια και δραστηριότητες, να αναπτύξει κοινωνικές σχέσεις με άλλα παιδιά και δασκάλους, να εκφράσει τα συναισθήματά του.
- Γνωστική ανάπτυξη: η ικανότητα του παιδιού να σκέφτεται, να αναλύει, να θυμάται και να μαθαίνει.
Η Εργοθεραπεία στοχεύει με την πρώιμη παρέμβαση στους εξής τομείς:
- Δραστηριότητες Καθημερινής Ζωής
- Βελτίωση αισθητικοκινητικών δεξιοτήτων (αδρή και λεπτή κίνηση, οπτικοκινητικός συντονισμός κ.α.)
- Παιχνίδι και ελεύθερος χρόνος
- Κοινωνική ανάπτυξη
- Εκπαίδευση και συμβουλευτική γονέων στο σπίτι
Η συνεργασία γονέα και Εργοθεραπευτή κρίνεται απαραίτητη για τη θέσπιση στόχων του προγράμματος. Ο θεραπευτής λαμβάνει υπόψη τις ανάγκες, τα ενδιαφέροντα, τον πολιτισμό και τις προτεραιότητες του παιδιού και της οικογένειας για τη διαμόρφωση του πλάνου παρέμβασης (AOTA, 2014). Ο επαγγελματίας υγείας σέβεται και στηρίζει τις ικανότητες και τους πόρους της κάθε οικογένειας. Βοηθά μέσα από την παρέμβαση τους ίδιους τους γονείς να αναγνωρίσουν τις δυνατότητες και τις ανάγκες του παιδιού τους, ώστε να γίνει αποτελεσματικότερη η παρέμβαση. Τέλος, δίνει σημαντικές οδηγίες και συμβουλές στους γονείς και σε άλλα πρόσωπα που εμπλέκονται στην ανατροφή του βρέφους/ νηπίου για την καλύτερη συμμετοχή του σε λειτουργικό παιχνίδι και στην παροχή κατάλληλων αισθητηριακών ερεθισμάτων για την μετέπειτα προετοιμασία του παιδιού στη σχολική διαδικασία (AOTA).
Αναφορές:
- Pekcetin S. and Gunal A. (2017). Early Intervention in Pediatric Occupational Therapy.
- AOTA. What is the Role of Occupational Therapy in Early Intervention?
- AOTA. Role of Occupational Therapy With Infants, Toddlers, and Families in Early Intervention.